Hoe maakt een gemeente een webkaart toegankelijk volgens WCAG?

TechinFlow bouwt en levert zelf GIS- en kaartoplossingen. Deze pagina beschrijft algemene eisen en technieken en bevat geen oordeel over een product. Zij is geen toegankelijkheidsonderzoek en geen juridisch advies; voor een formele beoordeling heeft u een erkend onderzoek en een jurist nodig. Alle normteksten komen uit openbare bronnen die op 11 oktober 2026 zijn gelezen.

Voor de aanbestedingskant van dezelfde vraag verwijzen wij naar aanbesteding GIS-viewer: eisen. Op die pagina staat hoe u toegankelijkheid in het bestek uitvraagt; hier leest u wat de tekst van het besluit over kaarten zegt en hoe u dat in techniek vertaalt.

Nederlandse overheidsorganisaties moeten hun websites en apps toegankelijk maken volgens de Europese norm EN 301 549, die voor webinhoud naar WCAG 2.1 verwijst. Het Forum Standaardisatie zet de norm op de lijst Pas toe of leg uit en noemt versie 3.2.1 als de geldende versie. Digitoegankelijk, onderdeel van Logius, is het expertisecentrum.

De laatste regel is een nieuwskop; de pagina geeft geen invoeringsdatum. Neem WCAG 2.2 in een bestek op als wens of als eis, maar leg uit welke versie als norm voor de acceptatie geldt. Het huidige verplichte kader is 2.1.

Het besluit maakt een uitzondering voor kaarten. Artikel 2 lid 2 van het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid luidt in de geconsolideerde tekst:

"Dit besluit is niet van toepassing op de volgende content van websites en mobiele applicaties: [...] d. onlinekaarten en onlinekarteringsdiensten, mits essentiële informatie op navigatiekaarten op een toegankelijke, digitale wijze wordt verstrekt;"

Bron: wetten.overheid.nl, BWBR0040936, artikel 2 lid 2 onder d, geldend vanaf 1 juli 2018, gelezen op 11 oktober 2026; de tekst is gelijk aan de oorspronkelijke publicatie in Staatsblad 2018, 141. De nota van toelichting zegt dat bij kaarten voor navigatiedoeleinden een alternatief moet worden geboden "zoals postadressen, nabije haltes van openbaar vervoer of de namen van plaatsen of gebieden", zodat personen die visuele informatie of ingewikkelde navigatiefuncties niet goed kunnen gebruiken, gebouwen en gebieden kunnen lokaliseren en hun route bepalen.

Lees dit niet als een vrijbrief. De uitzondering betreft de kaart als content. Zoekvelden, filters, de lijst met resultaten, formulieren en de omringende pagina zijn gewoon webinhoud. Een gemeente die een kaart toegankelijk wil maken doet er verstandig aan om de uitzondering niet als uitgangspunt te nemen: het alternatief dat voor navigatie vereist is, helpt bijna alle gebruikers. Bovendien mag een gemeente als opdrachtgever altijd méér vragen dan de wet: WCAG-conformiteit van de hele viewer kan een contracteis zijn.

De onderstaande criteria komen het vaakst terug bij kaartviewers. De formuleringen volgen WCAG 2.2, de W3C Recommendation van 12 december 2024; criteria met "nieuw in 2.2" zijn niet opgenomen in WCAG 2.1.

Bij 1.4.10 Reflow kent de criteriumtekst een uitzondering voor delen van de inhoud die een tweedimensionale lay-out nodig hebben. Een kaart die verder moet kunnen worden verschoven valt daar doorgaans onder, maar de bijbehorende lijst en bediening niet. Toets dat expliciet in de acceptatie.

Een toegankelijke kaart is geen kaart met extra opmaak, maar een kaart met een tweede, tekstuele weergave van dezelfde gegevens. De technieken hieronder zijn te combineren; gebruik ze niet los van elkaar.

Tekstalternatief en tekstuele lijst

Geef de kaart een korte naam en omschrijving die zegt waarvoor hij dient. Toon naast de kaart een doorzoekbare lijst met dezelfde objecten, bijvoorbeeld bomen, afvalcontainers of monumenten, met adres, type en afstand. Wie de lijst gebruikt, hoeft de kaart niet te zien. Een voorbeeld van zo'n toepassing is de stembureaukaart, waar adres en toegankelijkheid van een stembureau als tekst beschikbaar horen te zijn.

Toetsenbord en focus

Zorg dat de pijltjestoetsen de kaart verschuiven en plus en min inzoomen, en dat elk element een zichtbare focus heeft. Biedt de kaartbibliotheek geen toetsenbordbediening, dan moet u die zelf toevoegen. Zie kaartbibliotheek kiezen voor de afweging tussen bibliotheken, en MapLibre en OpenLayers voor de bedieningsmogelijkheden die zij zelf bieden.

Contrast en kleur

Kies kaartstijlen waarvan de labels op elke achtergrond minstens 4,5:1 halen, en gebruik naast kleur een tweede kenmerk, zoals vorm of patroon. Toets de kleuren ook voor mensen met kleurenblindheid. Een thematische kaart zoals een CBS-kaart met wijken en buurten heeft vaak een kleurschaal; zet de waarde ook als getal in een tabel.

Aanwijzen zonder slepen

Bied knoppen voor zoomen en verschuiven, zodat een gebruiker met een tremor, een stylus of een spraakbesturing niet hoeft te slepen. Maak de knoppen groot genoeg volgens criterium 2.5.8.

Een toegankelijkheidsverklaring is de openbare verantwoording van een overheidsorganisatie over de toegankelijkheid van een website of app. Digitoegankelijk schrijft dat een verklaring wettelijk verplicht is voor al je websites en apps, volgens een vast model, en dat de invulassistent op toegankelijkheidsverklaring.nl dient om het te maken.

Neemt u een kaartviewer in gebruik, dan hoort die in de verklaring van de website waarop hij staat. Vraag de leverancier om het onderzoeksrapport of een gelijkwaardig bewijs, en om een lijst van bekende knelpunten met een herstelplan. Zie ook GIS-viewer voor gemeenten voor wat een viewer standaard moet bieden.

Een kaart die het beeld is van de dienst, zoals een route- of afvalkaart, vraagt een zwaarder alternatief dan een illustratieve kaart op een contactpagina. Een publiek loket wordt door meer mensen met een beperking gebruikt dan een intern hulpmiddel, maar ook interne tools vallen onder dezelfde wet als ze webgebaseerd zijn. Voor intern gebruik kan de toetsing eenvoudiger, voor een publieke applicatie hoort een extern onderzoek.

Ook de bron van de kaart telt. Gebruikt u kaartlagen van PDOK, dan bepaalt de gekozen laag en stijl mede de contrasten; controleer welke stijlen beschikbaar zijn. Is dat niet genoeg, dan kunt u zelf vectortegels stijlen, zoals uitgelegd bij WMS en WMTS en bij MapLibre. Over de verhouding tussen kaart en gemeentelijke taken leest u op gemeenten.