WMS en WMTS: kaartbeelden en tegels

WMS en WMTS leveren beide kaartplaatjes, maar op een andere manier. Bij WMS vraagt de client een uitsnede aan met een gekozen formaat en stelsel, en rekent de server die uit. Bij WMTS bestaat de kaart uit vooraf vastgelegde tegels, die de client per rij, kolom en niveau ophaalt. OGC beschrijft WMS zo:

This standard provides a simple HTTP interface for requesting geo-registered map images from one or more distributed geospatial databases.

Bron: OGC, pagina Web Map Service. Voor WMTS zegt OGC dat de standaard "a standard based solution to serve digital maps using predefined image tiles" biedt (pagina Web Map Tile Service). Beide leveren beelden, geen objecten; voor objecten met attributen is er WFS of OGC API Features.

Het Nederlandse WMS-profiel 1.1 staat sinds het OBDO-besluit van 19 september 2024 op de lijst Aanbevolen. OGC API Tiles deel 1 (OGC-versie 1.0, gepubliceerd 10 november 2022) staat op de lijst Pas toe of leg uit, als onderdeel van de Geo-standaarden; het Forum past het toe "bij het per REST API aanbieden voor derden van geografische informatie als verbeelding". WMTS kwam op 11 oktober 2026 niet voor op de lijstpagina's Verplicht, Aanbevolen of Archief van het Forum, en een eigen standaardpagina voor WMTS bestaat daar niet. Het Forum schrijft over de plek van WMS:

Voor gangbare use cases, zoals het aanbieden van geografische informatie op het web als verbeelding, is de modernere OGC API Tiles meer geschikt.

Bron: Forum Standaardisatie, pagina WMS. Het Forum voegt toe dat OGC API Tiles "niet alle functionaliteit" van WMS biedt, zoals het downloaden van een afbeelding waarbij de gebruiker kaartstijl, achtergrond, kaartlagen, regio en zoomniveau bepaalt. WMS blijft dus legitiem voor die gevallen, met het leg-uit-principe. Over WFS en OGC API Features staat de status op een eigen pagina.

Voor gemeenten betekent dit in de praktijk: nieuwe kaartpublicaties horen OGC API Tiles te ondersteunen of een reden te geven waarom niet, en wie een WMS aanbiedt, volgt het Nederlandse profiel. Hoe u dat in een aanbesteding vraagt, staat bij aanbesteding GIS-viewer eisen.

Nederland gebruikt voor RD-tegels de matrix uit de Nederlandse richtlijn tiling van Geonovum (versie 1.1, 15 oktober 2012): EPSG:28992, tegels van 256 x 256 pixels, linksboven in (-285401,92; 903401,92) en op niveau 0 een schaalnoemer van 12.288.000. Elk niveau halveert de schaalnoemer. De richtlijn eist dat "Zoomniveau 0 dient altijd aangeboden te worden door een service"; hoe diep een service gaat, bepaalt de aanbieder. In de OGC API van PDOK heet deze set NetherlandsRDNewQuad ("Amersfoort / RD New scheme for the Netherlands") met de well-known scale set urn:ogc:def:wkss:OGC:1.0:NLDEPSG28992Scale. De definitie van een tile matrix set zelf staat in de OGC-standaard Two Dimensional Tile Matrix Set.

Niveau 0 tot en met 14 staan zo in bijlage B van de richtlijn en in de WMTS-capabilities van de BRT Achtergrondkaart (identifiers 00 tot en met 14). Niveau 16 komt uit de tile matrix set van de PDOK OGC API, die de reeks doortrekt tot 16. De celgrootte is de schaalnoemer gedeeld door 2 tot de macht n, vermenigvuldigd met 0,00028 meter. De WMTS van dezelfde achtergrondkaart biedt daarnaast sets voor EPSG:25831 (12 niveaus) en EPSG:3857 (20 niveaus). Tegels uit verschillende sets passen niet over elkaar heen.

Het voorbeeld gebruikt de WMS van PDOK Bestuurlijke Gebieden, versie 1.3.0, laag Gemeentegebied. Het eerste commando laat de lagen zien, het tweede haalt een PNG op voor een RD-uitsnede rond Haarlem. Beide zijn op 11 oktober 2026 gedraaid; de service antwoordde met HTTP 200 en Content-Type: image/png.

WMS="https://service.pdok.nl/kadaster/bestuurlijkegebieden/wms/v1_0"

# 1. Welke lagen biedt de service aan?
curl -s "$WMS?service=WMS&request=GetCapabilities" | grep -o "<Name>[^<]*</Name>"

# 2. Kaartbeeld van RD-bbox rond Haarlem als PNG, 800 x 1100 pixels
curl -s -G "$WMS" \
  --data-urlencode "service=WMS" \
  --data-urlencode "version=1.3.0" \
  --data-urlencode "request=GetMap" \
  --data-urlencode "layers=Gemeentegebied" \
  --data-urlencode "styles=" \
  --data-urlencode "crs=EPSG:28992" \
  --data-urlencode "bbox=100000,483000,108000,494000" \
  --data-urlencode "width=800" \
  --data-urlencode "height=1100" \
  --data-urlencode "format=image/png" \
  --data-urlencode "transparent=true" \
  -o haarlem.png
file haarlem.png

De uitvoer van het eerste commando bevat elke naam twee keer, eenmaal als laag en eenmaal als stijl:

<Name>WMS</Name>
<Name>Gemeentegebied</Name>
<Name>Gemeentegebied</Name>
<Name>Provinciegebied</Name>
<Name>Provinciegebied</Name>
<Name>Landgebied</Name>
<Name>Landgebied</Name>
haarlem.png: PNG image data, 800 x 1100, 8-bit/color RGBA, non-interlaced

De plaatjes tonen de gemeentegrenzen rond Haarlem als dunne zwarte lijnen op een transparante achtergrond. Een WMS-viewer controleert u met de WMS/WFS-inspector. De capabilities noemen een maximum van 4000 pixels voor breedte en hoogte.

Een WMTS-tegel vraagt u op met niveau, kolom en rij. Het script rekent een RD-punt om met de gegevens uit de vorige sectie en haalt de tegel op bij de BRT Achtergrondkaart, laag standaard. Node 18 of nieuwer. Het punt is de eerste coördinaat van gemeente Haarlem uit het voorbeeld op de pagina WFS en OGC API Features.

// Node 18 of nieuwer. Rekent een RD-punt om naar een WMTS-tegel en haalt die op bij PDOK.
const ORIGIN = { x: -285401.92, y: 903401.92 };   // linksboven, alle niveaus
const SCALE_NIVEAU_0 = 12288000;                  // schaalnoemer niveau 00
const PIXEL = 0.00028;                            // OGC-standaard pixelgrootte in meter
const TEGEL = 256;

function tegelVoor(x, y, niveau) {
  const cel = (SCALE_NIVEAU_0 / 2 ** niveau) * PIXEL;   // meter per pixel
  const span = cel * TEGEL;                              // meter per tegel
  return {
    cel,
    col: Math.floor((x - ORIGIN.x) / span),
    row: Math.floor((ORIGIN.y - y) / span),
  };
}

const niveau = 9;
const { cel, col, row } = tegelVoor(104523, 492942, niveau);   // punt op de gemeentegrens van Haarlem
const id = String(niveau).padStart(2, '0');                    // PDOK gebruikt "09", niet "9"
const url =
  'https://service.pdok.nl/kadaster/brt-achtergrondkaart/wmts/v2_0/standaard/EPSG:28992/' +
  id + '/' + col + '/' + row + '.png';

const res = await fetch(url);
const bytes = new Uint8Array(await res.arrayBuffer());
const png = bytes[0] === 0x89 && bytes[1] === 0x50 && bytes[2] === 0x4e && bytes[3] === 0x47;
console.log({ cel, col, row, status: res.status, type: res.headers.get('content-type'), png, bytes: bytes.length });
console.log(url);

Uitvoer op 11 oktober 2026:

{ cel: 6.72, col: 226, row: 238, status: 200, type: 'image/png', png: true, bytes: 111523 }
https://service.pdok.nl/kadaster/brt-achtergrondkaart/wmts/v2_0/standaard/EPSG:28992/09/226/238.png

De tegel omvat in RD de x-range 103.390 tot 105.111 en de y-range 492.245 tot 493.966, dus het punt (104523; 492942) valt erin. Dezelfde tegel via de KVP-aanroep (request=GetTile met tilematrixset=EPSG:28992, tilematrix=09, tilecol=226, tilerow=238) gaf een identiek bestand terug (zelfde MD5-hash).

• Asvolgorde in WMS 1.3.0. Bij crs=EPSG:4326 staat de breedte vóór de lengte in bbox. In een test op de laag Gemeentegebied met 400 x 400 pixels gaf bbox=52.3,4.6,52.4,4.7 een PNG van 8.930 bytes met gemeentegrenzen, en bbox=4.6,52.3,4.7,52.4 een PNG van 700 bytes, dus een leeg beeld. De service geeft in beide gevallen HTTP 200, dus u ziet de fout niet aan de statuscode. Met CRS:84 of RD speelt dit niet.
• Verwarrende rijtelling. In deze set telt de rij vanaf de linkerbovenhoek naar beneden, zoals de oorsprong in de capabilities aangeeft. Schema's die vanaf onderen tellen, zoals het TMS-schema van OSM, geven een gespiegelde tegel.
• Niveau-identifiers. De capabilities gebruiken 00 tot en met 14. PDOK antwoordde in een test ook op 9 met dezelfde tegel als 09, maar gebruik de identifier uit de capabilities.
• Verschillende matrices. De WMTS biedt 15 RD-niveaus, de OGC API 17. Een viewer met vaste zoomniveaus moet dat weten.
• Vooral voor weergave. Beide leveren pixels. Wie op een perceel wil klikken voor attributen, heeft een objectservice nodig of GetFeatureInfo, waar WMTS niet in voorziet.
• Toegankelijkheid. Een kaartplaatje heeft geen tekstalternatief. Zie toegankelijke kaarten.

De keuze hangt af van wat de afnemer met het beeld doet. Een achtergrondkaart onder uw eigen laag vraagt om tegels. Een thematisch beeld met door de gebruiker gekozen lagen en stijl vraagt om WMS. Heeft de afnemer de objecten zelf nodig, kies dan geen van beide.

Welke viewer deze bronnen toont, bepaalt de keuze mee; zie GIS-viewer voor gemeenten en OpenLayers. Mag u PDOK-tegels zelf cachen, dan leest u de voorwaarden bij PDOK fair use en caching.