Woordenlijst geo-informatie en open data

Deze woordenlijst verklaart 60 begrippen uit de Nederlandse geo- en open-datawereld, van NEN 3610 en INSPIRE tot WFS, PDOK en GeoPackage. Elk begrip heeft een korte definitie, met bron waar het een norm of wet betreft, en waar mogelijk een link naar de pagina op deze site waar het wordt uitgewerkt.

Laatst bijgewerkt: 11 oktober 2026

Hoe is deze woordenlijst opgebouwd?

De begrippen staan gegroepeerd per thema, zodat verwante termen bij elkaar blijven. Bij normen en wetten staat de bron achter de definitie. Begrippen met een eigen uitwerking op deze site wijzen naar die pagina, bijvoorbeeld de kennisbank voor standaarden en de open data-pagina's voor datasets. Het Forum Standaardisatie omschrijft het doel van de geo-standaarden zo:

De Geo-standaarden maken het mogelijk om op een eenduidige manier gegevens met een geografische component uit te wisselen.

Bronvermelding: Forum Standaardisatie, pagina Geo-Standaarden, gelezen op 11 oktober 2026. Definities op deze pagina zijn bewust kort. Voor inkoop of contracten geldt de brontekst van de norm of wet, niet de samenvatting hier.

Welke geo-standaarden en normen vormen de basis?

De basis bestaat uit een informatiemodel (NEN 3610 met MIM), sectorale modellen zoals IMGeo, metadatanormen (ISO 19115 en 19119), een uitwisselformaat (GML) en de Europese kaderrichtlijn INSPIRE.

NEN 3610: Het Nederlandse basismodel voor geo-informatie, met termen, definities, relaties en algemene regels voor ruimtelijke objecten. NEN beheert de norm; de versie NEN 3610:2022 volgde NEN 3610:2011/A1:2016 op en staat op de Pas-toe-of-leg-uit-lijst. Bron: Geonovum en Forum Standaardisatie. Uitgewerkt bij NEN 3610.
MIM: Metamodel Informatie Modellering, de gemeenschappelijke manier om informatiemodellen te beschrijven, in UML en in Linked Data. De huidige versie is 1.2, vastgesteld op 13 juni 2024; het Forum Standaardisatie beveelt MIM aan. Bron: Geonovum en Forum Standaardisatie. Uitgewerkt bij NEN 3610.
IMGeo: Het informatiemodel Grootschalige geografie. Het is op NEN 3610 geënt, wordt beheerd door Geonovum en vormt de modelbasis van de BGT. Bron: Geonovum. Uitgewerkt bij BGT.
INSPIRE: Richtlijn 2007/2/EG voor een Europese infrastructuur voor ruimtelijke informatie. In Nederland omgezet in de Implementatiewet EG-richtlijn infrastructuur ruimtelijke informatie, met 34 gegevensthema's. Het wijzigingsvoorstel COM(2025) 985 schrapt technische eisen en wacht op de Raad. Bron: wetten.overheid.nl, INSPIRE Knowledge Base en Europees Parlement. Uitgewerkt bij INSPIRE.
ISO 19115 en ISO 19119: Internationale normen voor metadata van geografische datasets (19115) en services (19119). Het Nederlandse profiel, versie 2.1.0, staat op de Pas-toe-of-leg-uit-lijst. Bron: Geonovum. Uitgewerkt bij Metadata ISO 19115.
GML: Geography Markup Language, een XML-formaat voor geografische objecten, vastgelegd in ISO 19136:2007. Het staat op de Pas-toe-of-leg-uit-lijst en wordt onder meer door WFS-services geleverd. Bron: Forum Standaardisatie. Uitgewerkt bij WFS en OGC API Features.

Wat betekenen Pas toe of leg uit en andere lijsttermen?

Pas toe of leg uit is de verplichting voor overheden om een standaard van de lijst van het Forum Standaardisatie uit te vragen of schriftelijk te motiveren waarom niet; de termen hieronder horen bij die lijst.

Forum Standaardisatie: Het orgaan dat de lijst open standaarden bijhoudt, met de Pas-toe-of-leg-uit-lijst en de lijst aanbevolen standaarden. Het toetst standaarden en brengt adviezen uit aan het OBDO. Bron: forumstandaardisatie.nl.
OBDO: Het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid, dat op advies van het Forum Standaardisatie besluit over plaatsing van standaarden op de lijsten. Zo besloot het OBDO op 1 februari 2024 NEN 3610 in versie 2022 verplicht te houden. Bron: Forum Standaardisatie.
Pas toe of leg uit: De verplichting om een standaard uit te vragen en toe te passen, of schriftelijk uit te leggen waarom dat niet gebeurt. Geonovum noemt als grens de aanschaf van ICT-producten of -diensten van 50.000 euro of meer. Bron: Geonovum. Uitgewerkt bij NEN 3610.
Geonovum: De beheerorganisatie van de Nederlandse geo-standaarden, zoals de metadataprofielen, MIM en DCAT-AP-NL. NEN 3610 beheert Geonovum niet, maar het is wel het aanspreekpunt voor de toepassing ervan. Bron: Forum Standaardisatie en Geonovum.
Conformiteitstoets: Een toets die Geonovum op aanvraag uitvoert op een geo-informatiemodel, op basis van de testregels in NEN 3610. De indiener krijgt een advies voor verbetering als dat nodig is. Bron: Geonovum. Uitgewerkt bij NEN 3610.

Welke standaarden uit deze woordenlijst zijn verplicht of aanbevolen?

Op 11 oktober 2026 staan acht standaarden uit deze woordenlijst als verplicht op de lijst van het Forum Standaardisatie (DCAT-AP-NL 3.0 vanaf 1 januari 2027) en drie als aanbevolen. De tabel noemt per standaard de versie op de lijst en de beheerder.

Status van standaarden uit deze woordenlijst bij het Forum Standaardisatie (gelezen 11-10-2026)
Standaard	Versie op de lijst	Beheerder	Status
NEN 3610	2022	NEN	Verplicht (OBDO 1-2-2024)
Metadataprofiel ISO 19115 (geografie)	2.1.0	Geonovum	Verplicht
Metadataprofiel ISO 19119 (services)	2.1.0	Geonovum	Verplicht
GML (ISO 19136)	2007	ISO	Verplicht
GeoPackage	1.3.1	OGC	Verplicht
OGC API Features, Part 1 en 2	Core en CRS by Reference	OGC	Verplicht (OBDO 19-9-2024)
OGC API Tiles, Part 1	Core	OGC	Verplicht (OBDO 19-9-2024)
NLGov REST API Design Rules	2.2	Logius	Verplicht
DCAT-AP-NL	3.0	Geonovum	Verplicht per 1-1-2027 (OBDO 29-9-2026)
WFS, Nederlands profiel op ISO 19142	1.1	Geonovum	Aanbevolen (OBDO 19-9-2024)
WMS, Nederlands profiel op ISO 19128	1.1	Geonovum	Aanbevolen (OBDO 19-9-2024)
MIM	1.2	Geonovum	Aanbevolen

De eerste zeven rijen vallen onder het pakket Geo-standaarden. Het predicaat 'uitstekend beheer', waarmee een nieuwe versie zonder nieuwe toets op de lijst komt, geldt volgens het Forum niet voor NEN 3610, GML, GeoPackage en de OGC API's, omdat Geonovum die niet beheert. Logius publiceerde op 29 september 2026 versie 2.2.2 van de API Design Rules; op de lijst staat 2.2.

Welke begrippen gelden voor hergebruik en licenties?

Hergebruik wordt geregeld door de Wet hergebruik van overheidsinformatie, de Europese regels voor high value datasets en de licentie die een organisatie aan haar data hangt.

Open data: Gegevens die iedereen vrij mag hergebruiken, in een open en machineleesbaar formaat. Data.overheid.nl noemt een CC0- of publiekdomeinverklaring als voorkeur. Bron: Handreiking data.overheid.nl 2.0. Uitgewerkt bij Open data publiceren als gemeente.
Wet hergebruik van overheidsinformatie: De Nederlandse uitwerking van de Open Data-richtlijn (EU) 2019/1024. Ze regelt verzoeken om hergebruik, de maximale vergoeding (marginale kosten) en het aanbieden in open formaat. Bron: wetten.overheid.nl. Uitgewerkt bij Open data publiceren als gemeente.
High value datasets: Gegevenssets die Uitvoeringsverordening (EU) 2023/138 aanwijst in zes thematische categorieën, waaronder geospatiale data. Ze moeten kosteloos via API beschikbaar zijn. Bron: EUR-Lex. Uitgewerkt bij High value datasets.
CC0: Een verklaring waarmee de rechthebbende afstand doet van beperkingen, zodat hergebruik zonder naamsvermelding kan. Data.overheid.nl noemt CC0 als voorkeurslicentie. Bron: Handreiking data.overheid.nl 2.0. Uitgewerkt bij Open data-licenties.
CC BY: Een Creative Commons-licentie die hergebruik toestaat met verplichte naamsvermelding. Voor high value datasets is CC BY 4.0 een toegestane licentie. Bron: Verordening (EU) 2023/138, artikel 4. Uitgewerkt bij Open data-licenties.
EUPL: De European Union Public Licence, een open-sourcelicentie die door de Europese Commissie is opgesteld en voor overheidssoftware wordt gebruikt. De pagina legt de keuze uit. Uitgewerkt bij Open source bij de overheid en de EUPL.

Wat zijn basisregistraties en welke datasets horen erbij?

Basisregistraties zijn wettelijk geregelde registraties met bronhouders die de gegevens bijhouden; BAG, BGT, BRK en BRO hebben een geografische component, en PDOK ontsluit ze naast de AHN als landelijke hoogtekaart.

Basisregistratie: Een registratie binnen het overheidsstelsel van basisregistraties, met bronhouders die de gegevens opnemen en een landelijke voorziening die ze beschikbaar stelt. Voorbeelden zijn BAG, BGT, BRK en BRO. Bron: Kadaster. Uitgewerkt bij Terugmelden bij basisregistraties.
Bronhouder: De organisatie die gegevens in een basisregistratie opneemt en verantwoordelijk is voor de kwaliteit ervan. Bij de BAG zijn gemeenten de bronhouders. In BGT-objecten staat de bronhouder als code in de identificatie, bijvoorbeeld G0858. Bron: Kadaster en PDOK.
Terugmelden: Het melden van een vermoedelijke fout in een basisregistratie aan de bronhouder, zodat die het onderzoekt en zo nodig herstelt. De pagina beschrijft de werkwijze voor gemeenten. Uitgewerkt bij Terugmelden bij basisregistraties.
BAG: Basisregistratie Adressen en Gebouwen. Gemeenten zijn bronhouder; het Kadaster beheert de Landelijke Voorziening BAG. De PDOK-download heeft op 11 oktober 2026 een GeoPackage van ruim 7,8 GB. Bron: Kadaster en PDOK. Uitgewerkt bij BAG.
BGT: Basisregistratie Grootschalige Topografie, een gedetailleerde digitale kaart van Nederland met onder meer gebouwen, wegen, water en groen. Iedereen kan de informatie vrij gebruiken. Bron: Kadaster. Uitgewerkt bij BGT.
BRK: Basisregistratie Kadaster, bestaande uit de kadastrale registratie van onroerende zaken en zakelijke rechten en de kadastrale kaart. Bron: Kadaster. Uitgewerkt bij BRK en kadastrale kaart.
BRO: Basisregistratie Ondergrond, de registratie van gegevens over de ondergrond. Het bijbehorende informatiemodel IMBRO is op NEN 3610 geënt en wordt door Geonovum beheerd. Bron: Geonovum. Uitgewerkt bij BRO.
PDOK: Publieke Dienstverlening Op de Kaart, het platform van de overheid dat geodatasets als webservices, OGC API's en downloads aanbiedt, waaronder BAG, BGT en BRK. Het Forum Standaardisatie noemt PDOK het belangrijkste overheidsportaal voor open geodata. Bron: Forumadvies GeoPackage, 19 juni 2024. Uitgewerkt in het overzicht van open geodata en PDOK.
AHN: Actueel Hoogtebestand Nederland, de landelijke hoogtekaart met hoogtegegevens van heel Nederland. De AHN-viewer geeft toegang tot de data. Bron: ahn.nl. Uitgewerkt bij AHN.

Hoe werken coördinaten en bestandsformaten?

Een coördinaat is alleen bruikbaar met het bijbehorende referentiesysteem; in Nederland zijn dat vooral RD (EPSG:28992) en WGS84 (EPSG:4326), opgeslagen in formaten als GeoPackage en GeoJSON.

Coördinaatreferentiesysteem: Het stelsel dat bepaalt hoe een coördinaat een plek op aarde aanduidt. Een GeoPackage bewaart het systeem per laag in de tabel gpkg_spatial_ref_sys. Fouten hierin verschuiven data zonder foutmelding. Uitgewerkt bij RD naar WGS84.
EPSG-code: Een numerieke code voor een coördinaatreferentiesysteem, zoals 28992 voor Amersfoort / RD New en 4326 voor WGS84. In een GeoPackage staat de code per laag in de metatabel gpkg_contents, zoals het voorbeeld op de GeoPackage-pagina laat zien.
RD: Het Rijksdriehoekstelsel, het Nederlandse vlakke coördinatensysteem in meters, EPSG:28992. PDOK levert de BAG in dit systeem. Bron: PDOK. Uitgewerkt bij RD naar WGS84.
WGS84: Het wereldwijde stelsel in graden dat GPS gebruikt, EPSG:4326. Webkaarten verwachten vaak deze lengte- en breedtegraden. Zie de rekentool voor de omrekening vanuit RD. Uitgewerkt bij RD naar WGS84.
GeoPackage: Een open OGC-standaard die vector- en tegeldata in één SQLite-bestand opslaat. Versie 1.3.1 staat op de Pas-toe-of-leg-uit-lijst; OGC heeft 1.4.0 vastgesteld, dat GDAL sinds versie 3.11 standaard schrijft. Bron: OGC, Forum Standaardisatie en GDAL. Uitgewerkt bij GeoPackage.
GeoJSON: Een JSON-formaat voor geografische objecten. Volgens RFC 7946 zijn alle coördinaten in WGS84 (lengte, breedte). Het is eenvoudig in webtoepassingen te gebruiken, maar kent geen ruimtelijke index of meerdere lagen. OGC API Features levert het formaat uit, en NEN 3610:2022 noemt het als geometrieformaat. Bron: IETF RFC 7946 en Forumadvies NEN 3610. Uitgewerkt bij WFS en OGC API Features.
Vectortegels: Kaartgegevens die als kleine vectorblokken per zoomniveau worden aangeboden en in de browser worden getekend. MapLibre leest ze en past de stijl aan zonder nieuwe download. Uitgewerkt bij MapLibre.

Welke webservices en API-begrippen komen voor?

Geodata wordt online aangeboden via OGC-services: WMS en WMTS voor kaartbeelden, WFS en OGC API Features voor objecten, CSW voor metadata, aangevuld met REST-API's volgens de NL API Design Rules.

WMS: Web Map Service, een service die kaartplaatjes levert. Een Nederlands profiel op ISO 19128 staat op de lijst aanbevolen standaarden. Bron: Forum Standaardisatie. Uitgewerkt bij WMS en WMTS.
WMTS: Web Map Tile Service, die vooraf gerenderde kaarttegels levert en daardoor snel en cachebaar is. Uitgewerkt bij WMS en WMTS.
WFS: Web Feature Service, die geografische objecten met hun attributen levert. Het Nederlandse WFS-profiel 1.1 op ISO 19142 staat op de lijst aanbevolen standaarden. Bron: Forum Standaardisatie. Uitgewerkt bij WFS en OGC API Features.
OGC API Features: De moderne REST-variant naast WFS. Onderdelen 1 (Core) en 2 (Coordinate Reference Systems by Reference) staan sinds het OBDO-besluit van 19 september 2024 op de Pas-toe-of-leg-uit-lijst. Bron: Forum Standaardisatie. Uitgewerkt bij WFS en OGC API Features.
OGC API Tiles: Een OGC-API voor het aanbieden van tegels. Onderdeel 1 (Core) staat op de Pas-toe-of-leg-uit-lijst voor het aanbieden van geografische informatie als verbeelding. Bron: Forum Standaardisatie. Uitgewerkt bij WMS en WMTS.
CSW: Catalogue Service for the Web, het protocol om catalogi met metadata te bevragen. Het Nationaal Georegister biedt CSW 2.0.2 aan. Bron: Nationaal Georegister. Uitgewerkt bij Metadata ISO 19115.
API: Een programmeerbare interface waarmee software gegevens opvraagt, meestal via HTTP en JSON. De Nederlandse overheid stelt er ontwerpregels voor op, zie het volgende begrip.
NL API Design Rules: De Nederlandse standaard (NLgov REST API Design Rules) voor het ontwerpen van API's in de publieke sector, beheerd door Logius. Versie 2.2.2 is op 29 september 2026 als definitief gepubliceerd; op de Pas-toe-of-leg-uit-lijst staat 2.2. Bron: Logius en Forum Standaardisatie. Uitgewerkt bij NL API Design Rules.
Locatieserver: De zoek- en geocodeerdienst van PDOK voor adressen en andere locaties. Uitgewerkt bij PDOK Locatieserver en Location API, met een werkend voorbeeld.

Welke begrippen horen bij catalogi en metadata?

Metadata maakt data vindbaar; in Nederland lopen geo-metadata via het Nationaal Georegister en overige datasets via DCAT-AP-NL naar data.overheid.nl.

Metadata: Gegevens over gegevens. In de wet is dat informatie die ruimtelijke gegevens beschrijft en het mogelijk maakt ze te zoeken, te inventariseren en te gebruiken. Bron: Implementatiewet EG-richtlijn infrastructuur ruimtelijke informatie, artikel 1. Uitgewerkt bij Metadata ISO 19115.
DCAT-AP-NL: Het Nederlandse applicatieprofiel voor het beschrijven van datasets en dataservices in catalogi. Het OBDO stemde op 29 september 2026 in met de status Pas toe of leg uit voor versie 3.0, geldend per 1 januari 2027; beheerder is Geonovum. Bron: Forum Standaardisatie.
GeoDCAT-AP: Een Europese uitbreiding van DCAT-AP om geografische metadata in DCAT-catalogi te beschrijven. Via GeoDCAT-AP worden bestaande INSPIRE-metadata en cataloogdiensten volgens de Europese Commissie opgenomen in data.europa.eu. Bron: INSPIRE Knowledge Base, 1 juli 2026. Uitgewerkt bij INSPIRE. Uitgewerkt bij DCAT-AP-NL.
Nationaal Georegister: De Nederlandse catalogus voor geo-metadata op basis van GeoNetwork. Hij heeft een CSW-service die als INSPIRE discovery service wordt omschreven. Bron: Nationaal Georegister. Uitgewerkt bij Metadata ISO 19115.
CKAN: Open-sourcesoftware voor open data-portalen, vergelijkbaar met een contentmanagementsysteem maar dan voor data. Het wordt door overheden en onderzoeksinstellingen gebruikt. Bron: CKAN-documentatie. Uitgewerkt bij CKAN.
Open data-platform: Een omgeving waarin een organisatie datasets publiceert, beschrijft en beheert, met een catalogus en koppelingen naar portalen. De dienst beschrijft de aanpak. Uitgewerkt bij Open data-platform.

Welke software en bibliotheken horen bij geodata?

De open-sourceketen voor geodata bestaat uit GDAL voor conversie, PostGIS voor opslag, GeoServer of pygeoapi voor publicatie en QGIS, OpenLayers of MapLibre voor weergave.

GDAL: Open-sourcebibliotheek en set hulpprogramma's om vector- en rasterformaten te lezen, schrijven en omzetten, met onder meer ogr2ogr en ogrinfo. De pagina beschrijft het gebruik. Uitgewerkt bij GDAL.
PostGIS: De ruimtelijke extensie voor PostgreSQL, voor opslag en analyse van geodata in een database met meerdere gelijktijdige gebruikers. Uitgewerkt bij PostGIS.
QGIS: Open-source desktop-GIS om geodata te bekijken, bewerken en publiceren. Het leest onder meer GeoPackage en PDOK-services. Uitgewerkt bij QGIS.
OpenLayers: Een JavaScript-bibliotheek voor webkaarten met brede ondersteuning voor OGC-services en coördinaatsystemen, waaronder RD. Uitgewerkt bij OpenLayers.
MapLibre: Een open-sourcebibliotheek voor interactieve vectorkaarten in de browser. Het tekent vectortegels met WebGL. Uitgewerkt bij MapLibre.
GeoServer: Een open-sourceserver die geodata via WMS, WFS en andere standaarden publiceert. Een alternatief is pygeoapi. Uitgewerkt bij GeoServer.
pygeoapi: Een Python-server die geodata volgens OGC API's aanbiedt, waaronder OGC API Features, als lichter alternatief voor een volledige kaartserver. Uitgewerkt bij pygeoapi.
GIS-viewer: De kaarttoepassing waarmee medewerkers of inwoners geodata bekijken en bevragen. Het kiezen hangt af van functies, beheer en exitmogelijkheden. Uitgewerkt bij GIS-viewer voor gemeenten.

Welke beleids- en architectuurtermen zijn relevant?

Vier termen bepalen vaak de randvoorwaarden van een geoproject bij de overheid: Common Ground, digital twin, het DSO en vendor lock-in.

Common Ground: Een koers voor de informatievoorziening van gemeenten met als uitgangspunt dat gegevens bij de bron blijven en via API's worden gedeeld. De pagina beschrijft wat dat voor kaartoplossingen betekent. Uitgewerkt bij Common Ground.
Digital twin: Een digitale weergave van een gebied of object, opgebouwd uit data zoals gebouwen, hoogte en sensoren. De pagina bespreekt de rol voor gemeenten. Uitgewerkt bij Digital twin voor gemeenten.
DSO: Het Digitaal Stelsel Omgevingswet, met een landelijke voorziening (DSO-LV) die omgevingsdocumenten en API's ontsluit. Welke API's open zijn en wat ze vragen, staat op de DSO-pagina. Uitgewerkt bij Omgevingswet en DSO.
Vendor lock-in: De afhankelijkheid van één leverancier doordat gegevens of functies niet zonder grote kosten meeverhuizen. Open standaarden en een exitstrategie beperken dit. Uitgewerkt bij Vendor lock-in en exitstrategie.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een standaard en een norm?

In dit domein worden de woorden door elkaar gebruikt. Een norm, zoals NEN 3610, wordt gepubliceerd door een normalisatie-instituut. Een standaard is een bredere term voor afspraken, ook van OGC of Geonovum. Wat telt voor overheden is of de afspraak op de Pas-toe-of-leg-uit-lijst van het Forum Standaardisatie staat.

Welke begrippen uit de woordenlijst zijn verplicht voor overheden?

Op de Pas-toe-of-leg-uit-lijst staan onder meer NEN 3610:2022, GeoPackage 1.3.1, GML (ISO 19136:2007), de Nederlandse metadataprofielen 2.1.0, OGC API Features Part 1 en 2, OGC API Tiles Part 1 en de NLGov REST API Design Rules; DCAT-AP-NL 3.0 volgt per 1 januari 2027. WMS, WFS en MIM zijn aanbevolen. Zie de statustabel op deze pagina.

Waar vind ik de definitie van een begrip dat hier ontbreekt?

Zoek in de Geonovum-documentatie op docs.geostandaarden.nl voor geo-standaarden, op wetten.overheid.nl voor wettelijke begrippen en in de Geo-concepten bibliotheek van Geonovum voor semantische begrippen. Voor technische termen is de documentatie van het betreffende project de beste bron. Staat een begrip in geen van die bronnen, vraag dan de leverancier of de beheerder van de standaard om een schriftelijke definitie.

Hoe actueel is deze woordenlijst?

De definities zijn gecontroleerd op 11 oktober 2026. Versienummers en statussen veranderen: let op de datum bij elke bron en controleer de actuele lijst van het Forum Standaardisatie voordat u een inkoopeis formuleert. Bij wijzigingen aan de Pas-toe-of-leg-uit-lijst of aan wetgeving verandert de brontekst, niet deze samenvatting.

Wat is het verschil tussen WMS, WMTS en WFS?

WMS levert kaartplaatjes op verzoek, WMTS levert vooraf gerenderde tegels en WFS levert de geografische objecten met hun attributen. Voor het tonen van een kaart volstaat WMS of WMTS; voor analyse of bewerking is WFS of OGC API Features nodig.