INSPIRE: de Europese richtlijn voor ruimtelijke informatie

INSPIRE staat voor Infrastructure for Spatial Information in Europe. De richtlijn dateert van 14 maart 2007 (Publicatieblad L 108 van 25 april 2007). Artikel 1 omschrijft het doel:

Het doel van deze richtlijn is het vaststellen van algemene regels voor de oprichting van een infrastructuur voor ruimtelijke informatie in de Gemeenschap, hierna Inspire te noemen, ter ondersteuning van het communautaire milieubeleid en beleidsmaatregelen of activiteiten die van invloed kunnen zijn op het milieu.

Bronvermelding: Richtlijn 2007/2/EG, artikel 1, lid 1, Nederlandse tekst via het Publicatiebureau van de EU, gelezen op 11 oktober 2026. De Europese Commissie beschrijft de opbouw op de INSPIRE Knowledge Base: de richtlijn zelf, met bindende uitvoeringsregels voor metadata, netwerkdiensten, interoperabiliteit en de gegevensthema's, en daarnaast niet-bindende technische richtsnoeren.

Die tweedeling is nuttig bij inkoop. Wat een lidstaat moet bereiken staat in de richtlijn en de uitvoeringsverordeningen. Hoe dat technisch kan, staat in de richtsnoeren. Een leverancier die zich op "de richtsnoeren" beroept, belooft dus geen wettelijke naleving; vraag naar de uitvoeringsregels.

INSPIRE verplicht niet tot open data in de zin van de Open Data-richtlijn. Het gaat om het vindbaar, raadpleegbaar en downloadbaar maken van ruimtelijke gegevens van overheden. De verwante verplichting rond hoogwaardige gegevenssets staat op de pagina over high value datasets.

De richtlijn is in Nederland omgezet in de Implementatiewet EG-richtlijn infrastructuur ruimtelijke informatie, aangevuld met het Besluit Inspire. De versie op wetten.overheid.nl, geraadpleegd op 11 oktober 2026, geldt sinds 12 februari 2025. Voor gemeenten en waterschappen is artikel 3 bepalend:

[...] is deze wet op een verzameling ruimtelijke gegevens die wordt bewaard door of namens een orgaan van een gemeente of een waterschap uitsluitend van toepassing, indien deze gegevens worden verzameld dan wel verspreid op grond van een bij of krachtens een wet gegeven regel.

Bronvermelding: Implementatiewet EG-richtlijn infrastructuur ruimtelijke informatie, artikel 3. Voor de bedoelde gegevens gelden vier verplichtingen.

Artikel 3 is de Nederlandse invulling van artikel 4, lid 6, van de richtlijn: voor het laagste bestuursniveau geldt INSPIRE alleen als nationale regelgeving tot verzameling of verspreiding van de gegevens noopt. De richtlijn verplicht ook niet tot het verzamelen van nieuwe gegevens (artikel 4, lid 4). Een voorbeeld: een gemeente die een kaartlaag bijhoudt omdat een wet dat voorschrijft, valt onder de wet, mits de gegevens binnen een aangewezen thema liggen. Een lokale kaart met picknickplekken zonder wettelijke grondslag valt er niet onder.

INSPIRE kent 34 thema's, verdeeld over drie bijlagen. De indeling bepaalt hoe de uitvoeringsregels voor interoperabiliteit gefaseerd zijn ingevoerd. De volledige lijst staat op de INSPIRE Knowledge Base.

De thema's uit bijlage I en II zijn voor veel gemeenten het meest herkenbaar, omdat ze de basisregistraties raken: adressen komen uit de BAG, percelen uit de BRK, en hoogte uit de AHN. Welke Nederlandse dataset onder welk thema valt, vindt u in de metadata ISO 19115 in het Nationaal Georegister.

De Nederlandse metadata-aanpak is vastgelegd in de Nederlandse profielen op ISO 19115 en ISO 19119. Het profiel voor geografische datasets zegt over zichzelf: "Bij het voldoen aan dit profiel kan tevens aan de INSPIRE verplichting voldaan." Dat geldt alleen voor datasets die voor INSPIRE zijn aangemerkt. De INSPIRE-eisen zijn in het Nederlandse profiel ingebouwd, zodat u niet twee metadatasets bijhoudt.

Het Nationaal Georegister draait een CSW-endpoint dat zichzelf omschrijft als "INSPIRE discovery service (CSW) van het Nationaal Georegister". De metagegevens van INSPIRE-datasets en -services zijn daar doorzoekbaar. Onderstaande aanroep telt de records met INSPIRE in de titel. Gedraaid op 11 oktober 2026.

curl -s -G "https://nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/csw" \
  --data-urlencode "service=CSW" --data-urlencode "version=2.0.2" \
  --data-urlencode "request=GetRecords" --data-urlencode "typeNames=csw:Record" \
  --data-urlencode "resultType=hits" \
  --data-urlencode "constraintLanguage=CQL_TEXT" \
  --data-urlencode "constraint_language_version=1.1.0" \
  --data-urlencode "constraint=title like '%INSPIRE%'" \
  | xmllint --xpath "string(//*[local-name()='SearchResults']/@numberOfRecordsMatched)" -

Uitvoer op die datum: 418. Dat getal verandert zodra er records bijkomen; het zegt ook niets over de volledigheid van INSPIRE-naleving, alleen over het aantal titels met dat woord. Met resultType=results en elementSetName=brief ziet u de eerste titels, zoals "Schelpdierpercelen (INSPIRE geharmoniseerd) OGC API Features".

De Europese Commissie verplaatst onderdelen van de INSPIRE-infrastructuur naar centrale EU-diensten, volgens een bericht van 1 juli 2026 op de INSPIRE Knowledge Base. Dat is een beheerbesluit van de Commissie; los daarvan loopt een wetgevingsvoorstel om de richtlijn zelf te wijzigen (zie de volgende sectie).

Twee gevolgen zijn praktisch. Wie de controle van metadata aan de centrale validator ophing, moet een eigen of nationale installatie gebruiken. En artikel 8 van de Nederlandse wet noemt in de versie van 12 februari 2025 nog het Inspire-geoportaal als toegangspunt, naast een nationaal toegangspunt. Voor metadata op portalen zie ook DCAT-AP-NL, dat aansluit op dezelfde DCAT-familie als GeoDCAT-AP.

Ja, er ligt een voorstel. Op 10 december 2025 publiceerde de Europese Commissie COM(2025) 985, een richtlijn tot wijziging van richtlijn 2007/2/EG, als onderdeel van een milieuvereenvoudigingspakket. De Commissie verwijst naar de evaluatie uit 2022, die de doelen zeer relevant vond maar het juridisch kader voor vereenvoudiging vatbaar. Het voorstel noemt zichzelf het juridische deel van het GreenData4All-initiatief:

The proposed simplification of the INSPIRE Directive, as part of the environmental simplification omnibus, constitutes the legal component of the GreenData4All initiative.

Bronvermelding: Europese Commissie, COM(2025) 985 final, toelichting, 10 december 2025, gelezen op 11 oktober 2026.

De metadataplicht en de vindbaarheid uit hoofdstuk II noemt de Commissie nog steeds doelmatig; die blijven, net als de thematische bijlagen. De bijlage van de high value datasets-verordening omvat volgens de toelichting 33 van de 34 INSPIRE-categorieën. Tot de wijziging is aangenomen en in Nederland omgezet, geldt de huidige Implementatiewet onverkort. Voor wie nu een open-data-platform inricht, is de richting duidelijk: aansluiten op de regels voor open data en high value datasets, via API's en bulkdownloads.

INSPIRE is regelgeving zonder eigen dataformaat: een Europese richtlijn met uitvoeringsverordeningen, in Nederland omgezet in een wet en een besluit, en ontsloten via het Nationaal Georegister.

INSPIRE is relevant als uw organisatie gegevens bewaart die binnen de thema's vallen en die u op grond van een wet verzamelt. Een gemeente met alleen eigen beleidsdata zonder wettelijke grondslag valt buiten de wet, ook al kan het verstandig zijn om dezelfde metadata te gebruiken. Voor publicatie van dergelijke data is de route voor open data van gemeenten het uitgangspunt.

Wat verschilt per situatie? Het eerste is de rol van de organisatie: een bronhouder van een basisregistratie heeft andere plichten dan een gemeente die data van het Kadaster alleen gebruikt, zoals beschreven bij terugmelden bij basisregistraties. Het tweede is de dataset: valt zij binnen een thema en is zij al via een landelijke voorziening als PDOK beschikbaar, dan is aanmelden of verwijzen vaak voldoende. Het derde is het servicetype: raadpleegdiensten via WMS en WMTS en downloaddiensten via WFS en OGC API Features hebben elk eigen technische eisen.

Dit is geen juridisch advies. Of een specifieke dataset onder de wet valt, beoordeelt de organisatie zelf, bij twijfel met de functionaris geo-informatie of juridische zaken.