Metadata voor geodata: ISO 19115, 19119 en het Nederlandse profiel

Drie internationale specificaties werken samen. ISO 19115 beschrijft welke elementen metadata over geografische datasets bevat, zoals titel, extent, herkomst en kwaliteit. ISO 19119 doet hetzelfde voor services, zoals een WMS of WFS. ISO/TS 19139 legt vast hoe die metadata als XML wordt gecodeerd, zodat systemen ze kunnen uitwisselen. Het Nederlandse profiel noemt als normatieve verwijzingen onder meer EN ISO 19115:2005 (de CEN-adoptie van ISO 19115:2003), de technische correctie daarop uit 2008 en CEN ISO/TS 19139:2009 (de adoptie van ISO/TS 19139:2007), plus de catalogusspecificatie CSW 2.0.2 voor het bevragen.

Nieuwere ISO-delen, zoals ISO 19115-3, bestaan en worden door catalogussoftware als GeoNetwork als aparte schemavariant ondersteund. Het Nederlandse profiel 2.1.0 verwijst in zijn normatieve lijst niet naar die delen; de Nederlandse praktijk is dus gebaseerd op de oudere gmd-codering. Of en wanneer het profiel verandert, is in de geraadpleegde bronnen niet aangekondigd.

Dit staat naast DCAT-AP-NL, dat de vindbaarheid op open data-portalen regelt. Beide worden gebruikt: ISO 19115 voor de geografische kenmerken, DCAT voor catalogi. De praktijk daarvan staat op de pagina over open data publiceren als gemeente.

Geonovum beheert twee profielen: een voor datasets en dataset series (ISO 19115) en een voor geografische services (ISO 19119). Beide staan als versie 2.1.0 op de Pas-toe-of-leg-uit-lijst van het Forum Standaardisatie. Versie 2.1.0 is vastgesteld op 30 juni 2020 en ging in op 1 september 2020; ze voegt volgens het profiel "naast vooral textuele verduidelijkingen" enkele aanscherpingen voor INSPIRE-datasets toe. Voor de relatie met de Europese regelgeving zegt het profiel:

Bij het voldoen aan dit profiel kan tevens aan de INSPIRE verplichting voldaan.

Bronvermelding: Geonovum, Nederlands metadata profiel op ISO 19115 voor geografie versie 2.1.0, gelezen op 11 oktober 2026. Die verplichting geldt alleen voor metadata van de voor INSPIRE aangemerkte datasets. Hoofdstuk 5 van het profiel werkt 53 verplichte of voorwaardelijk verplichte elementen uit; hoofdstuk 6 voegt een optionele set toe met onder meer identifier gebied en temporele dekking.

De geldende versie is 2.1.0, voor datasets en voor services, en beide staan als onderdeel van de Geo-standaarden op de lijst Pas toe of leg uit. Het Forum Standaardisatie beperkt het toepassingsgebied tot "metadatering van geografische datasets en dataset series" (ISO 19115) en "metadatering van geografische informatie services" (ISO 19119). Een opvolger is op docs.geostandaarden.nl niet gepubliceerd; de meest recente definitieve versies van beide profielen zijn die van 30 juni 2020.

Het Nationaal Georegister (NGR) is de landelijke catalogus voor geo-metadata van Nederlandse overheden. Het draait op GeoNetwork opensource en biedt een CSW 2.0.2-endpoint dat ISO-records volgens het profiel uitlevert. Op 11 oktober 2026 was die service bereikbaar en de website verwijst door naar de GeoNetwork-catalogus. De Atom-downloadfeeds van PDOK verwijzen per dataset terug naar het bijbehorende NGR-record, zowel als XML-record als als webpagina.

Dit is hoe het samenhangt met andere voorzieningen. Een catalogus als data.overheid.nl neemt datasets over die u hebt aangemeld bij het Nationaal Georegister, zodat u niet twee keer invoert. Dat staat beschreven in de aanmeldroute voor gemeentelijke data. Wie zelf een catalogus wil bouwen, vindt de keuzes bij CKAN of alternatief en CKAN; het Nationaal Georegister zelf draait op GeoNetwork.

Of het Nationaal Georegister op termijn door een andere voorziening wordt opgevolgd, is in de geraadpleegde bronnen niet vastgesteld. Wat er op Europees niveau verandert aan de INSPIRE-infrastructuur, staat op de pagina over INSPIRE.

Onderstaande aanroepen zijn op 11 oktober 2026 gedraaid met curl en xmllint. De eerste zoekt records met Rijksmonumenten in de titel en telt ze.

curl -s -G "https://nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/csw" \
  --data-urlencode "service=CSW" --data-urlencode "version=2.0.2" \
  --data-urlencode "request=GetRecords" --data-urlencode "typeNames=csw:Record" \
  --data-urlencode "resultType=results" --data-urlencode "elementSetName=brief" \
  --data-urlencode "maxRecords=3" --data-urlencode "constraintLanguage=CQL_TEXT" \
  --data-urlencode "constraint_language_version=1.1.0" \
  --data-urlencode "constraint=title like '%Rijksmonumenten%'" \
  | xmllint --xpath "string(//*[local-name()='SearchResults']/@numberOfRecordsMatched)" -

Uitvoer op die datum: 9. De eerste titel is "Kwetsbaarheid rijksmonumenten voor klimaatverandering - diverse thema's". Met het identificatienummer uit zo'n resultaat haalt u het volledige ISO-record op.

curl -s "https://nationaalgeoregister.nl/geonetwork/srv/dut/csw?service=CSW&version=2.0.2&request=GetRecordById&id=22c62e6c-a24a-476d-9b50-710622327607&elementsetname=full&outputSchema=http://www.isotc211.org/2005/gmd" \
  -o record.xml
for x in metadataStandardName metadataStandardVersion dateStamp; do
  printf "%s: " $x; xmllint --xpath "normalize-space(//*[local-name()='$x'])" record.xml; echo
done

Uitvoer:

metadataStandardName: ISO 19115
metadataStandardVersion: Nederlands metadata profiel op ISO 19115 voor geografie 2.1.0
dateStamp: 2026-08-11

Het record zegt zelf welk profiel het volgt, en de metadatadatum is die van het laatste bijwerken van het record, niet van de data. Hetzelfde record bevat de hiërarchieniveau-code "dataset" en taalcode "dut". Met de CSW kunt u uw eigen catalogus koppelen, of de metadata van PDOK-datasets lezen; welke datasets PDOK aanbiedt, staat in het overzicht van open geodata.

• Verouderde versienummers. De samenvatting in het profiel noemt nog versie 2.0.0, terwijl de titel en het Forum 2.1.0 vermelden. Neem het versienummer van de titel en de Forumpagina over.
• Metadata die niet wordt bijgewerkt. Het profiel eist updates bij wijziging van de bron. Een catalogus met oude extents of verlopen links is erger dan een kleinere catalogus.
• Identifiers als platte tekst. Profielversie 2.0.0 introduceerde gmx:Anchor voor de identificatie van objecten. Lees de invulinstructies voordat u identifiers als platte tekst opslaat.
• Conformiteit zonder specificatie. Het element conformiteitsindicatie hoort bij een specificatie met datum. Alleen "ja" invullen zonder te zeggen waaraan, geeft een controleur weinig houvast.
• Transitie. Metadata die niet wijzigt hoefde volgens het profiel niet naar 2.0.0 om te worden gezet, INSPIRE eist dat wel. Wie INSPIRE-plichtig is, zet alles om.
• Validatie. Reken niet op een centrale Europese validator (zie INSPIRE). Controleer records in uw eigen catalogus, minimaal op de elementen metadataStandardName en metadataStandardVersion uit het voorbeeld hierboven.

Voor datasets zonder geografisch karakter, zoals een lijst subsidies, volstaat DCAT. Voor een eenvoudige kaartlaag in een viewer is het profiel zwaar; beperk u dan tot de kernset en breid uit als de laag als dataset wordt gepubliceerd. En voor het beschrijven van de attributen en objecten zelf is metadata niet het gereedschap: dat doet een informatiemodel zoals NEN 3610.

Bij een nieuwe webservice hoort ook een service-record volgens het profiel op ISO 19119, gekoppeld aan het dataset-record. Voor het ontwerp van de service zelf zijn WMS en WMTS en WFS en OGC API Features relevant, en voor een bulkbestand GeoPackage. Een gemeentelijke kaartomgeving kunt u laten beheren; zie GIS-viewer voor gemeenten.