NEN 3610: het basismodel voor geo-informatie

NEN 3610 beschrijft hoe u in Nederland een geo-informatiemodel opbouwt, zodat twee organisaties met hetzelfde woord hetzelfde bedoelen. Het is geen dataformaat en geen webservice. Het is een afspraak over begrippen en structuur: wat een ruimtelijk object is, hoe het een identificatie krijgt, hoe levenscyclus en geometrie worden vastgelegd en welke relaties tussen objecten mogelijk zijn.

Geonovum, het kennis- en adviescentrum voor geo-standaarden van de overheid, schrijft het zo:

NEN 3610 is de gemeenschappelijke basis onder alle geo-informatiemodellen.

Bronvermelding: Geonovum, pagina NEN 3610 basismodel voor informatiemodellen, gelezen op 11 oktober 2026. De NEN Normcommissie Geo-informatie beheert de norm; Geonovum is het aanspreekpunt voor de toepassing ervan in informatiemodellen. De norm zelf is volgens Geonovum gratis te verkrijgen via de NEN-normshop.

Geonovum noemt twee groepen. De eerste groep beheert Geonovum zelf, de tweede is bij andere organisaties in beheer. Alle modellen daarin zijn op basis van NEN 3610 verder uitgewerkt.

De BAG staat niet op deze lijst. De Catalogus BAG 2018 verwijst wel op enkele plaatsen naar NEN 3610:2011: het hoofdstuk implementatie noemt applicatieschema's in NEN 3610 als uitwisselingsvorm, het hoofdstuk objectafbakening citeert artikel 3.10 (geo-object) en het hoofdstuk domeinwaarden zegt dat de waarden van het domein TypeOpenbareRuimte hun oorsprong in NEN 3610 hebben. Daarmee is niet aangetoond dat de BAG een NEN 3610-conform informatiemodel is, want op de lijst staat zij niet (catalogus nagelopen op 12 oktober 2026). De open data zelf staan beschreven op de pagina's over de BGT en de BRO.

MIM, het Metamodel Informatie Modellering, is de gemeenschappelijke manier om informatiemodellen zelf te beschrijven. NEN 3610 zegt wat er in een geo-model hoort; MIM zegt hoe u het model beschrijft: welke metaklassen, welke structuur en welke metagegevens een model heeft. De huidige versie is MIM 1.2, vastgesteld op 13 juni 2024 en beschikbaar onder CC BY 4.0. Het metamodel is uitgewerkt voor UML en voor Linked Data.

NEN 3610:2022 is volgens Geonovum afgestemd op MIM, en ook op de norm NEN 2660. Voor modelleurs zijn twee bestanden gepubliceerd in het technisch register van Geonovum: een XMI-template met NEN 3610:2022 in UML en een MIM-extensie, het UML-profiel met NEN 3610-stereotypen op MIM 1.1.1. Dat laatste is relevant als u een model in een UML-tool als Enterprise Architect bouwt.

Voor een gemeente of leverancier betekent dit vooral dat modeldocumentatie in dezelfde structuur verschijnt. Dat helpt bij het beoordelen van een inschrijving: u kunt een voorgesteld datamodel naast de officiële modellen leggen.

NEN 3610:2022 is verplicht (pas toe of leg uit) als onderdeel van de geclusterde registratie Geo-standaarden bij het Forum Standaardisatie. Op 1 februari 2024 stemde het OBDO in met het blijven verplichten van de standaard in versie 2022; de set Geo-standaarden staat sinds een besluit van 9 december 2014 op de lijst.

Het functionele toepassingsgebied luidt volgens het Forum: de Geo-standaarden moeten worden toegepast op de uitwisseling van geografische informatie, waarbij de ruimtelijke dimensie van significant belang is. Pas toe of leg uit betekent dat u de standaard uitvraagt en toepast, of schriftelijk uitlegt waarom niet. Een coördinaatreferentiesysteem schrijft het basismodel niet voor in de geraadpleegde openbare bronnen; hoe geometrie in modellen en GML wordt vastgelegd, beschrijft Geonovum in een aparte handreiking geometrie.

NEN 3610:2022 vervangt NEN 3610:2011/A1:2016 met een nieuw semantisch basismodel dat is afgestemd op MIM en NEN 2660. In het Forumadvies van 13 december 2023 staat de kern van de wijziging:

Daarnaast zijn andere formaten voor de uitwisseling van geometrie gegevens opgenomen in de nieuwe versie van de standaard, zoals GeoJSON en GeoPackage.

Bronvermelding: Forum Standaardisatie, Forumadvies NEN 3610:2022 nl versiewijziging, 13 december 2023, gelezen op 11 oktober 2026.

Uit hetzelfde advies en de Geonovum-pagina volgen vier praktische punten.

• De norm bevat nu ook een RDF/OWL-ontologie, zodat een model als linked data kan worden uitgedrukt.
• De nieuwe versie is volgens het Forum binnen bepaalde grenzen backward compatible; wie volledig compatibel blijft, mist nieuwe mogelijkheden zoals MIM als metamodel.
• Het basismodel zelf kent geen implementatie; invoering gebeurt via sectorale modellen. Het advies noemt IMBOR (CROW), IMSOR (Geonovum) en IMX-Geo (Kadaster en Geonovum) als modellen die al op de nieuwe versie zijn gebaseerd.
• Het Forum adviseert beheerders van domeinstandaarden binnen een jaar na plaatsing op de lijst te starten met de overgang, en softwareleveranciers aan te sporen de versie te ondersteunen.

Voor een inkoper betekent dit dat een model nog op de vorige versie kan steunen zonder dat de leverancier iets fout doet. De vraag is dan welke versie het sectorale model volgt en wanneer de beheerder overstapt.

De attributen van een BGT-object laten zien hoe een sectoraal model het basismodel invult. Onderstaande aanroep haalt één pand op uit de OGC API Features van de BGT bij PDOK en toont de eigenschappen. Gedraaid op 11 oktober 2026.

curl -s "https://api.pdok.nl/lv/bgt/ogc/v1/collections/pand/items?f=json&limit=1" \
  | python3 -c 'import sys,json; p=json.load(sys.stdin)["features"][0]["properties"]; print(json.dumps(p, indent=1))'

Uitvoer, ingekort tot de relevante velden:

{
 "bag_pnd": "0858100000004395",
 "bronhouder": "G0858",
 "lokaal_id": "G0858.0000b367299f47c9b4b5235d3dd44937",
 "status": "bestaand",
 "status_codespace": "http://www.geostandaarden.nl/imgeo/def/2.1#Status",
 "tijdstip_registratie": "2014-01-20T12:14:55Z",
 "eind_registratie": null,
 "lv_publicatiedatum": "2014-08-10T14:22:23Z",
 "relatieve_hoogteligging": 0
}

Vier dingen vallen op. Het object heeft een lokale identificatie met de bronhouder als voorvoegsel, hier gemeentecode G0858. Het heeft registratietijdstippen en een einddatum die in dit voorbeeld leeg is. De codelijst voor de status verwijst met een URL naar IMGeo 2.1. En het veld bag_pnd legt een relatie naar het pand in de BAG, een registratie met een eigen model. Wat precies uit NEN 3610 komt en wat uit IMGeo, staat in de modelbeschrijving bij Geonovum; de uitvoer bewijst alleen dat de BGT naar een IMGeo-versie verwijst. Het Forumadvies noemt IMGeo niet als voorbeeld van een model dat al op NEN 3610:2022 is overgegaan

Een opdrachtgever hoeft zelden zelf een basismodel te implementeren. De praktische taken zijn vier.

1. Bepaal of uw gegevens binnen een bestaande modelfamilie vallen. Zo ja, gebruik dat model en wijk niet af zonder reden.
2. Vraag de leverancier schriftelijk welke versie van NEN 3610 en welk sectoraal model hij toepast, of zijn software de versie 2022 ondersteunt en of er een conformiteitstoets van Geonovum bij hoort.
3. Leg in het contract vast dat uitwisseling plaatsvindt in de formaten die bij het model horen, zoals WFS en OGC API Features.
4. Neem het datamodel op in de exitafspraken, zodat u bij vertrek van de leverancier de gegevens volgens hetzelfde model kunt meenemen. Meer daarover op vendor lock-in en exitstrategie.

Bij een eigen datamodel, bijvoorbeeld voor een bomenregister of een register van speelplekken, is aansluiten bij NEN 3610 verstandig als het model later met andere partijen moet worden gedeeld. Een intern model voor één afdeling hoeft niet formeel conform te zijn, maar profiteert van dezelfde begrippen. Het Forum noemt gefaseerde invoering bij eigen versiewijzigingen uitdrukkelijk als aanvaardbare route. Hoe zo'n model in een applicatie of database terechtkomt, beschrijven we bij GIS- en kaartoplossingen.

NEN 3610 lost de uitwisseling van geo-informatie op, maar niet elk probleem rond data. Het zegt niets over hoe u data publiceert, welke licentie u kiest of hoe u een dataset beschrijft voor vindbaarheid. Daarvoor zijn andere standaarden nodig, zoals DCAT-AP-NL voor catalogi en metadata volgens ISO 19115 voor geografische datasets.

Ook voor puur administratieve gegevens zonder locatiecomponent is NEN 3610 niet bedoeld. Voor Europese verplichtingen rond ruimtelijke gegevens geldt INSPIRE, dat een eigen set datamodellen heeft. Voor het opslaan en delen van een bestand kiest u een container als GeoPackage.

Wie een kaart in een viewer toont, hoeft het model niet te kennen; de standaard speelt vooral bij inkoop, datamodellering en koppelingen tussen systemen. De overheidscontext staat op de pagina over gemeenten.