Wat is Common Ground en wat betekent het voor uw software-inkoop?

TechinFlow levert maatwerk, dataplatforms en API-koppelingen en heeft er dus belang bij dat gemeenten met open interfaces werken. Deze pagina beschrijft Common Ground aan de hand van twee openbare bronnen: de VNG-publicatie Common Ground 2020 (concretisering van de transitiestrategie) en de programmapagina op Digitale Overheid. Beide zijn op 11 oktober 2026 gelezen. We stellen niet vast welke componenten of leveranciers op dit moment als Common Ground-conform gelden, omdat de gelezen bronnen daar geen actuele lijst van geven.

De pagina is geen standpunt over of Common Ground goed of slecht uitpakt. Ze legt uit wat de visie inhoudt, zodat u eisen kunt formuleren die erbij aansluiten, ook als uw gemeente nog maar een deel van de visie toepast. Voor de gemeentelijke context in het algemeen: gemeenten.

Common Ground is een visie en een samenwerkingsprogramma, geen product. Digitale Overheid beschrijft het zo:

De visie Common Ground beschrijft een flexibel en eenvoudig ingerichte informatievoorziening die gebruik maakt van een gedeelde gegevenslaag.

Bron: Digitale Overheid, pagina Common Ground, gelezen op 11 oktober 2026. Dezelfde pagina zegt dat gemeenten met een community van partijen werken aan bouwstenen, zoals softwaretoepassingen, technische componenten of standaarden voor gegevensuitwisseling.

De VNG-publicatie uit 2020 noemt dat de visie in 2017 is gepresenteerd en sindsdien door alle gemeenten is omarmd als onderdeel van de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering. De basisgedachte is dat gegevens worden gescheiden van de applicaties en processen waarin ze worden gebruikt, en dat ze meervoudig worden gebruikt bij de bron. Voor een inkoper volgt daaruit een andere vraag dan "welk pakket past": waar staat de data, wie is bronhouder en via welke interface is ze beschikbaar?

De VNG noemt vier uitgangspunten waarop partijen samenwerken. Ze zijn praktisch genoeg om als toetssteen bij een aanbesteding te dienen.

Het vierde uitgangspunt luidt in de VNG-tekst letterlijk:

Data blijven in de bron; de verzameling data in de bron is eigendom van de bronhouder.

Bron: VNG, Common Ground 2020, concretisering van de meerjarige transitiestrategie (pdf), gelezen op 11 oktober 2026. Voor geodata raakt dit direct aan het terugmelden van fouten: zie terugmelden bij basisregistraties.

De VNG-publicatie toont de vijf lagen van het gegevenslandschap van Common Ground en zegt per laag wat nodig is. De omschrijvingen hieronder volgen die tekst; de tweede kolom is onze vertaling naar een inkoopvraag.

Het model scheidt wat een gebruiker ziet van wat de data is. Daardoor kan een gemeente een kaartviewer vervangen zonder de brondata te verhuizen, op voorwaarde dat de viewer data via een standaardinterface leest. Dat is hetzelfde principe als in de vergelijking van GIS-viewers. In de gelezen bronnen staat geen volledig uitgewerkte beschrijving van laag 2; wij vullen die niet verder in.

De VNG-publicatie uit 2020 noemt als eerste testcases een registratie van vakantieverhuur en het Huishoudboekje van de gemeente Utrecht. Verder noemt zij een openweb-concept, de virtuele assistent GEM en een MijnApp-oplossing, en een componentencatalogus waarin zichtbaar wordt welke componenten per laag in ontwikkeling of beschikbaar zijn. Generieke componenten worden zo mogelijk als open source beschikbaar gesteld.

Voor de stand in 2026 is de programmapagina van Digitale Overheid de bron. Daar staan, gelezen op 12 oktober 2026, onder meer de volgende berichten en data.

Uit deze lijst volgt dat het programma in 2026 actief is. Ze zegt niets over hoeveel gemeenten welke componenten in productie hebben; die cijfers vonden wij niet in de gelezen bronnen en nemen we dus niet over. Vraag uw VNG-contactpersoon of de Common Ground-community naar de actuele componentencatalogus voordat u eisen aan componenten formuleert.

In de gelezen bronnen staat geen wettelijke plicht voor leveranciers om Common Ground te volgen. De principes laten zich wel vertalen naar eisen die objectief toetsbaar zijn. Formuleer ze functioneel, zonder merknamen, zoals ook is uitgewerkt op aanbesteding GIS-viewer: eisen.

• Het product leest en schrijft gegevens via gedocumenteerde API's met een open specificatie, bijvoorbeeld OpenAPI.
• Het product bewaart geen eigen kopie van basisregistratiegegevens, of legt vast hoe en hoe vaak die wordt ververst.
• Gegevens kunnen op elk moment in een open formaat worden geëxporteerd, inclusief configuratie.
• Authenticatie en autorisatie volgen de standaarden die uw gemeente hanteert.
• De leverancier beschrijft welke delen open source zijn en onder welke licentie, zie open source bij de overheid en de EUPL.

Voor de geo-kant leest u op PDOK hoe landelijke geodata via standaardinterfaces beschikbaar is, en op GIS-viewer voor gemeenten hoe een viewer daarop aansluit.

Niet elke gemeente staat even ver. Een gemeente met een eigen datalaag kan Common Ground-eisen als knock-out opnemen. Een gemeente die nog op één groot pakket draait, stelt ze beter als wens en eist een migratiepad en een exitregeling. Ook de rol van de afdeling telt: een viewer voor ruimtelijke ordening leest vooral bronnen, een zaaksysteem schrijft er ook naar.

De programmapagina van Digitale Overheid noemt naast gemeenten ook provincies, waterschappen, het Rijk, uitvoeringsorganisaties en de markt als betrokken typen organisatie. Voor provincies en waterschappen is de visie dus relevant, maar de VNG-publicatie richt zich op gemeenten. Controleer per organisatie welke afspraken gelden.