Welke licentie kiest u voor open overheidsdata?

Een licentie maakt vooraf duidelijk wat een hergebruiker mag, zodat niemand per dataset hoeft te vragen. Bij overheidsdata ligt de rechtspositie bijzonder: de wet beperkt de rechten van de overheid zelf al. Artikel 15b van de Auteurswet bepaalt dat verdere openbaarmaking van een werk dat de overheid zelf openbaar heeft gemaakt geen inbreuk is, "tenzij het auteursrecht […] uitdrukkelijk is voorbehouden". Artikel 8 lid 2 van de Databankenwet doet hetzelfde voor het databankenrecht:

Het recht, bedoeld in artikel 2, eerste lid, is niet van toepassing op databanken waarvan de openbare macht de producent is, tenzij het recht hetzij in het algemeen bij de wet, besluit of verordening, hetzij in een bepaald geval blijkens mededeling op de databank zelf of bij de terbeschikkingstelling aan het publiek van de databank uitdrukkelijk is voorbehouden.

Bron: Databankenwet, artikel 8 lid 2, wetten.overheid.nl, gelezen op 11 oktober 2026.

Waarom dan toch een licentie? Om drie redenen. Een hergebruiker in het buitenland kent die Nederlandse uitzonderingen niet. Data bevat soms werk van derden, waarvoor de uitzondering niet geldt. En portalen zoals data.overheid.nl en het Europese dataportaal filteren op licentie: een dataset zonder herkenbare open licentie wordt niet als open data aangemerkt. Een licentie-URI in de metadata is daarmee vooral een kwestie van vindbaarheid en rechtszekerheid.

Zes licenties of verklaringen komen in de praktijk voor. Ze verschillen op twee punten: moet de hergebruiker de bron noemen, en moet een afgeleide dataset onder dezelfde voorwaarden worden gedeeld (share-alike).

CC0 1.0

Een afstandsverklaring van Creative Commons. De rechthebbende doet wereldwijd afstand van auteursrecht en databankenrecht, voor zover de wet dat toelaat. Geen voorwaarden.

Public Domain Mark 1.0

Geen licentie maar een markering: de uitgever stelt vast dat er geen bekende auteursrechtelijke beperkingen op het werk rusten. Data.overheid.nl voert deze waarde als "Publiek Domein".

CC BY 4.0

Hergebruik is vrij, ook commercieel en met bewerking, mits de bron wordt vermeld. Versie 4.0 dekt expliciet het sui-generisdatabankenrecht (artikel 4 van de licentie).

CC BY-SA 4.0

Als CC BY, met de eis dat bewerkingen onder dezelfde of een verenigbare licentie worden gedeeld.

ODbL 1.0

De Open Database License van Open Data Commons, geschreven voor databanken. Naamsvermelding en share-alike voor afgeleide databanken die publiek worden gebruikt, plus een plicht om de afgeleide databank of de wijzigingen beschikbaar te stellen. OpenStreetMap gebruikt deze licentie.

PDDL 1.0

De Public Domain Dedication and License van Open Data Commons: de rechthebbende draagt auteursrecht en databankenrecht over aan het publieke domein. Inhoudelijk vergelijkbaar met CC0, maar specifiek voor databanken.

De tabel vat de juridische teksten samen zoals gelezen op 11 oktober 2026. Ze vervangt de licentietekst niet.

De share-alike-bepaling van de ODbL luidt in artikel 4.4: "Any Derivative Database that You Publicly Use must be only under the terms of: i. This License; ii. A later version of this License similar in spirit to this License; or iii. A compatible license." Intern gebruik binnen een organisatie valt daar volgens artikel 4.5 niet onder. Voor een gemeente die OpenStreetMap-data in een eigen kaart combineert, is dat onderscheid tussen intern gebruik en publiek gebruik de kern.

De Wet hergebruik van overheidsinformatie noemt geen specifieke licentie, maar begrenst wat een overheid mag eisen. Artikel 6 lid 1 bepaalt dat hergebruik niet aan voorwaarden wordt onderworpen, "tenzij die voorwaarden objectief, evenredig en niet-discriminerend zijn, en gerechtvaardigd worden door een doel van algemeen belang". Lid 2 verbiedt voorwaarden die hergebruik "nodeloos beperken". Over de vorm zegt lid 7:

Voorwaarden worden vooraf vastgesteld en bekendgemaakt, en voor zover mogelijk gesteld in de vorm van een versievrije standaardlicentie, waarmee wordt bedoeld een reeks vooraf bepaalde voorwaarden voor hergebruik, in een digitaal formaat dat elektronisch kan worden verwerkt en dat verenigbaar is met gestandaardiseerde openbare licenties die op het internet vrij beschikbaar zijn.

Bron: Wet hergebruik van overheidsinformatie, artikel 6 lid 7, versie geldig vanaf 21 november 2025, gelezen op 11 oktober 2026.

Lid 4 noemt voorwaarden die wel zijn toegestaan, waaronder voorwaarden die "betrekking hebben op het vermelden van een auteur of bron", een verbod om een relatie met de bron te suggereren, en uitsluiting van aansprakelijkheid. Precies dat dekt CC BY 4.0. Een eigen licentietekst met extra eisen, zoals een verbod op commercieel gebruik, verhoudt zich slecht tot lid 1 en 2.

Voor persoonsgegevens schrijft lid 3 vaste voorwaarden voor, zoals een verbod op heridentificatie. Zulke data zijn doorgaans geen open data; zie geodata en de AVG. Voor de aangewezen high value datasets noemt de Europese verordening CC0 of CC BY 4.0; de details staan bij high value datasets.

In DCAT-AP-NL 3.0 is de licentie een verplicht kenmerk van elke distributie, met kardinaliteit 1..1 en de eigenschap dct:license. Geonovum schrijft daarbij:

Gebruik van Creative Commons Licenties (CC) is vereist. Aanbevolen wordt om steeds de meest recente versie van een licentie te gebruiken. In het geval geen (her)gebruik volgens een CC-licentie mogelijk is, mag de waarde ‘niet-open' gebruikt worden.

Bron: Geonovum, DCAT-AP-NL 3.0, paragraaf 4.2.14, gelezen op 11 oktober 2026.

Gevolg: wie DCAT-AP-NL 3.0 volgt, kan ODbL of PDDL niet als licentiewaarde opgeven. Data.overheid.nl kent in zijn licentielijst Publiek Domein, CC-0, CC-BY, CC-BY-SA en Geo Gedeeld, plus "licentie onbekend" en "geen open licentie". Geo Gedeeld geldt daar als beperkte licentie en niet als open data.

Hoe dat in de praktijk uitpakt, laat de momentopname van het hele portaal zien die voor het onderzoek naar open data van gemeenten is gemaakt.

Geen enkele dataset op het portaal heeft op die datum een ODbL- of PDDL-waarde. U kunt de telling herhalen met de CKAN-aanroep package_search?rows=0&facet.field=["license_id"]; een herhaling op 12 oktober 2026 gaf dezelfde aantallen.

De tabel gaat uit van een Nederlandse overheidsorganisatie die zelf rechthebbende is. Bij data van derden bepaalt de afspraak met die derde de ruimte.

Vermijd eigen licentieteksten en non-commerciële beperkingen. Ze maken combineren met andere bronnen lastig en passen slecht bij artikel 6 van de Wet hergebruik.

Drie factoren veranderen de keuze. De eerste is de herkomst van de data. Wie BAG-, BGT- of CBS-data verrijkt, erft de licentie van die bron; CBS stelt zijn inhoud onder CC BY 4.0 beschikbaar, en een afgeleide dataset hoort dan de bron te vermelden. De tweede is het soort product. Voor een kaartdienst of tegelset die op PDOK-data rust, gelden ook de gebruiksvoorwaarden van die dienst; daarover gaat PDOK fair use en caching. De derde is software versus data: voor de broncode van een viewer of platform zijn softwarelicenties zoals de EUPL bedoeld, niet CC0 of CC BY. Dat onderscheid staat uitgewerkt bij open source bij de overheid en de EUPL.

Bij twijfel over rechten van derden of persoonsgegevens beslist de juridische afdeling of de functionaris gegevensbescherming, niet de techniek. Deze pagina is geen juridisch advies. De praktische stappen om een dataset te registreren staan bij open data publiceren als gemeente; wie een eigen catalogus met licentievelden wil inrichten, vindt de technische kant bij de dienst open-dataplatform.