Software en geodata voor waterschappen

Software van een waterschap raakt aan vijf soorten regels en afspraken: de taakomschrijving in de Waterschapswet, de registratieplichten uit de Omgevingswet, het bronhouderschap in twee basisregistraties, de openbaarheid van informatie en de gezamenlijke datastandaarden van de waterschappen.

Een waterschap is ook een bestuursorgaan in de zin van de Wet open overheid. De plicht tot actieve openbaarmaking die op de pagina over software voor gemeenten is uitgewerkt, geldt dus ook hier. Deze pagina gaat over wat specifiek is voor waterbeheer.

De Waterschapswet omschrijft een waterschap als een openbaar lichaam voor "de waterstaatkundige verzorging van een bepaald gebied". Lid 2 van artikel 1 noemt de taken:

De taken die tot dat doel aan waterschappen zijn of worden opgedragen betreffen het beheer van watersystemen, de zuivering van stedelijk afvalwater op de voet van artikel 2.17 van de Omgevingswet en de zuivering van stedelijk afvalwater dat wordt afgevoerd op een systeem als bedoeld in artikel 2.16, derde lid, van de Omgevingswet dat wordt beheerd door of namens het waterschap.

Bron: Waterschapswet, artikel 1, lid 2, geraadpleegd op 11 oktober 2026. Hetzelfde lid zegt dat er daarnaast andere waterstaatsaangelegenheden kunnen worden opgedragen; de Unie van Waterschappen noemt op haar site bijvoorbeeld wegenbeheer door waterschappen als thema.

Voor informatievoorziening is die indeling bruikbaar als eerste ordening. Bij het watersysteem horen keringen, watergangen, kunstwerken als gemalen en stuwen, peilgebieden en meetpunten. Bij de zuivering horen rioolwaterzuiveringen, persleidingen en meetgegevens over influent en effluent. Elk domein heeft eigen gebruikers, eigen beheersystemen en een eigen ritme van wijzigen. Een kaartviewer of dataplatform moet die domeinen kunnen combineren zonder ze in één groot pakket samen te persen.

De legger is de registratie waarin staat hoe een waterstaatswerk eruit moet zien. Artikel 2.39 van de Omgevingswet zegt:

De beheerder van waterstaatswerken stelt een legger vast, waarin is omschreven waaraan die waterstaatswerken naar ligging, vorm, afmeting en constructie moeten voldoen.

Bron: Omgevingswet, artikel 2.39, lid 1, geraadpleegd op 11 oktober 2026. Lid 3 voegt daaraan toe dat voor primaire waterkeringen en voor keringen met omgevingswaarden een technisch beheerregister als bijlage bij de legger hoort, met "de voor het behoud van het waterkerend vermogen kenmerkende gegevens van de constructie en de feitelijke toestand".

Artikel 2.41 verplicht het waterschapsbestuur daarnaast om peilbesluiten vast te stellen voor de oppervlaktewaterlichamen en grondwaterlichamen die de provincie in haar omgevingsverordening aanwijst. Hoe die provinciale kant werkt, staat op de pagina over software en geodata voor provincies.

Voor software volgt daaruit een belangrijk onderscheid. De legger beschrijft de norm, het technisch beheerregister de feitelijke toestand, en een peilbesluit legt waterpeilen vast die in de praktijk soms afwijken. Een systeem dat die drie door elkaar haalt, laat een gebruiker op de kaart iets zien dat juridisch niet klopt. Houd ze daarom als aparte gegevensverzamelingen met een eigen status en datum. Hoe besluiten onder de Omgevingswet digitaal beschikbaar komen, staat op de pagina over de Omgevingswet en het DSO.

Drie organisaties worden vaak door elkaar gehaald. Ze hebben elk een andere rol bij informatievoorziening.

Unie van Waterschappen

De vereniging van de Nederlandse waterschappen. Volgens de eigen site zijn er in totaal 21 waterschappen in Nederland. De Unie behartigt hun belangen en vertegenwoordigt ze nationaal en internationaal.

Het Waterschapshuis

Een gemeenschappelijke regeling van alle 21 waterschappen voor samenwerking aan de digitale transformatie. Het Waterschapshuis omschrijft zichzelf als regieorganisatie die "de 21 waterschappen geen taken uit handen" neemt, en verzorgt onder meer gezamenlijke inkoop van informatievoorzieningen en data en het Gegevensknooppunt Waterschappen.

Informatiehuis Water

Een samenwerkingsprogramma van Rijkswaterstaat, de waterschappen en de provincies voor de uitwisseling van data over waterkwaliteit, waterveiligheid en droogte. Het beheert de Aquo-standaard. Het Informatiehuis Water schrijft zelf dat het geen onderdeel is van het Waterschapshuis, al is het daar wel gehuisvest.

Voor een leverancier of projectleider betekent dit: vragen over gezamenlijke datastromen en publicatie op PDOK horen bij het Waterschapshuis, vragen over de Aquo-standaard en rapportages zoals die voor de Kaderrichtlijn Water bij het Informatiehuis Water, en de inhoud van een object blijft de verantwoordelijkheid van het waterschap dat het beheert.

IMWA is het Informatiemodel Water, onderdeel van de Aquo-standaard. De waterschappen leveren hun data aan het Gegevensknooppunt Waterschappen. Volgens het Waterschapshuis is dat "dé centrale plek waar data van alle 21 waterschappen samenkomt"; het knooppunt controleert de aangeleverde data op consistentie en volledigheid, koppelt fouten terug aan het waterschap en stuurt de data door naar onder meer PDOK. De afspraken over de aangeleverde data liggen vast in datamodellen (DAMO). Het waterschap blijft eigenaar.

Een getest voorbeeld: het opvragen van peilgebieden rond de Grote Markt in Haarlem.

curl -s "https://api.pdok.nl/hwh/waterschappen-waterbeheergebieden-imwa/ogc/v1/collections/peilgebied/items?f=json&limit=2&bbox=4.630,52.375,4.640,52.385"

Op 11 oktober 2026 gaf dit twee features met dezelfde naam, "Boezem Rijnland", beheerder "Hoogheemraadschap van Rijnland". Het verschil zat in het veld statuspeilgebied: het ene object had de waarde Praktijk, het andere Vigerend, met een verwijzing naar een peilbesluitgebied. Wie peilgebieden op een kaart zet, moet dus kiezen welke status hij toont. Meer over het bevragen van zulke API's staat bij WFS en OGC API Features; over de licenties bij open data-licenties.

Een waterschap levert zelf gegevens aan twee basisregistraties. Voor de BGT staat het bronhouderschap in artikel 10 van de Wet basisregistratie grootschalige topografie. Daar staat als eerste bronhouder het dagelijks bestuur van een waterschap, "voor zover het betreft geografische objecten die onderdeel zijn van oppervlaktewateren, waterkeringen en kunstwerken, waarvoor een legger als bedoeld in artikel 2.39 van de Omgevingswet is vastgesteld", met de bijbehorende terreinen en de wegen in beheer bij het waterschap.

Daardoor hangen legger en BGT aan elkaar: wat in de legger staat, bepaalt voor welke objecten het waterschap de BGT bijhoudt. Een wijziging aan een kering of watergang raakt dus twee registraties, met verschillende detailniveaus en verschillende afnemers. Hoe de BGT is opgebouwd en hoe u hem ophaalt, staat op de pagina over de BGT.

Bij de BRO noemt de beheerder van de registratie bestuursorganen van waterschappen uitdrukkelijk als bronhouder, naast gemeenten, provincies en rijksorganisaties. Een bronhouder is verantwoordelijk voor het aanleveren en de kwaliteit van gegevens, bijvoorbeeld over grondwatermonitoring. De techniek van het ophalen staat bij de BRO. Ziet een waterschap een fout in een basisregistratie van een ander, dan geldt de terugmeldplicht.

Uit de kaders volgen een paar concrete ontwerpkeuzes.

• IMWA als datamodel. Neem de objecttypen en attribuutnamen van IMWA over, ook in eigen tussenopslag zoals PostGIS. Dan sluiten eigen data, landelijke data en de aanlevering aan het Gegevensknooppunt op elkaar aan.
• Stabiele identificaties. De PDOK-objecten hebben een nen3610id, in het voorbeeld NL.WBHCODE.13.Peilgebiedpraktijk.1967. Bewaar die sleutel; hij maakt koppelen en terugmelden mogelijk. De achtergrond staat bij NEN 3610.
• Status en datum zichtbaar. Toon bij legger, peilbesluit en praktijkpeil de status en de geldigheidsdatum, zodat niemand een norm voor een meting aanziet.
• Licentie per laag. Twee van de vier IMWA-datasets staan onder CC BY-SA 4.0. Wie die data bewerkt en opnieuw publiceert, moet de share-alike-voorwaarde volgen. Leg per laag de licentie vast.
• Combineren zonder kopiëren. Laat een GIS-viewer landelijke lagen zoveel mogelijk rechtstreeks uit PDOK tonen en sla alleen eigen data op.

Voor waterschappen biedt TechinFlow kaartviewers, dataplatforms en API-koppelingen op basis van open standaarden, met de focus op overheden. Projecten van de oprichter van vóór TechinFlow zijn geen referenties van TechinFlow B.V.