Monumentenkaart voor een gemeente bouwen op open data

Voor rijksmonumenten zijn drie open toegangen bruikbaar, naast de zoekpagina van het register zelf. Op 11 oktober 2026 zijn ze naast elkaar gelezen en getest. Alle drie komen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE); de PDOK-laag is een INSPIRE-bewerking van dezelfde bron.

Wie PDOK al kent uit het overzicht van open geodata en PDOK, herkent het patroon van de OGC API. Een uitgebreider overzicht van de dataset zelf staat bij Rijksmonumenten.

Een rijksmonument is een object dat in het rijksmonumentenregister staat. Dat is een wettelijke definitie, geen kwaliteitsoordeel. De Erfgoedwet zegt het zo:

rijksmonument: monument of archeologisch monument dat is ingeschreven in het rijksmonumentenregister

Bron: Erfgoedwet, artikel 1.1 (begripsbepalingen), geraadpleegd op wetten.overheid.nl op 11 oktober 2026.

Gemeentelijke monumenten staan dus niet in dit register. Een gemeente wijst die zelf aan en houdt ook zelf de lijst bij. Wilt u op één kaart beide soorten tonen, dan hebt u twee bronnen en twee juridische regimes. Dat verschil moet in de kaart zichtbaar zijn, omdat een eigenaar bij een rijksmonument in beginsel een vergunning voor een rijksmonumentenactiviteit nodig heeft:

Het is verboden zonder omgevingsvergunning de volgende activiteiten te verrichten: a. een omgevingsplanactiviteit, b. een rijksmonumentenactiviteit, […]

Bron: Omgevingswet, artikel 5.1, lid 1, geraadpleegd op 11 oktober 2026. Hoe de Omgevingswet aan kaartdata hangt, leest u op de pagina over de Omgevingswet en het DSO. De kaart is altijd een hulpmiddel: het register blijft de bron voor wat er juridisch geldt.

Een monumentenkaart heeft vier stappen: ophalen, koppelen, opslaan en tonen. Het ophalen en koppelen draait als geplande taak, bijvoorbeeld wekelijks, en niet bij elk kaartbezoek.

De reden voor een tussenopslag is praktisch. De RCE-zoekindex is geen OGC-standaard, dus u wilt uw kaart niet rechtstreeks aan die vorm van API koppelen. Een bestand met GeoJSON of een tabel in PostGIS geeft u controle over uw eigen veldnamen en over de herstart na een storing. De kaart zelf bouwt u met MapLibre of OpenLayers.

De BAG-koppeling is wat de lijst bruikbaar maakt. Met het BAG-nummeraanduiding-id of verblijfsobject-id kunt u een monument later koppelen aan een pand, een bouwjaar of een vergunningdossier. De BAG levert die sleutels; de PDOK-geocodeerservice zet het adres om.

Het script hieronder zoekt de objecten van het type monument aan de Grote Markt in Haarlem, haalt per object de BAG-sleutels op en schrijft een GeoJSON-feature. Het draait op Node 18 of nieuwer en in een browser, omdat de RCE-index Access-Control-Allow-Origin: * teruggeeft. Het is gedraaid op 11 oktober 2026 met Node 24.

// Node 18+ (of een browser). Rijksmonumenten aan een straat, gekoppeld aan de BAG.
const RCE = 'https://api.linkeddata.cultureelerfgoed.nl/datasets/rce/erfgoed-sdo/services/Erfgoed-sdo-nl3/_search';
const S = 'https://schema org/'; // let op: de punt in 'schema.org' is in de veldnamen een spatie
const WKT = 'http://www opengis net/ont/geosparql#asWKT';
const TYPE = 'http://www w3 org/1999/02/22-rdf-syntax-ns#type.keyword';

async function monumentenAanStraat(plaats, straat) {
  const res = await fetch(RCE, {
    method: 'POST',
    headers: { 'content-type': 'application/json' },
    body: JSON.stringify({
      size: 100,
      _source: [S + 'name', S + 'address', S + 'postalCode', S + 'identifier', S + 'additionalType', WKT],
      query: { bool: { filter: [
        { term: { [S + 'addressLocality.keyword']: plaats } },
        { term: { [TYPE]: 'https://schema.org/LandmarksOrHistoricalBuildings' } },
        { prefix: { [S + 'address.keyword']: straat } },
      ] } },
    }),
  });
  if (!res.ok) throw new Error('RCE gaf status ' + res.status);
  const { hits } = await res.json();
  return hits.hits.map(({ _source: s }) => {
    const p = /Point \(([\d.]+) ([\d.]+)\)/.exec(s[WKT]?.[0] ?? '');
    return {
      type: 'Feature',
      geometry: p ? { type: 'Point', coordinates: [Number(p[1]), Number(p[2])] } : null,
      properties: {
        monumentnummer: s[S + 'identifier']?.[0],
        naam: s[S + 'name']?.[0] ?? null,
        adres: s[S + 'address']?.[0],
        postcode: s[S + 'postalCode']?.[0],
        functie: s[S + 'additionalType']?.[0] ?? null,
      },
    };
  });
}

// BAG-koppeling: postcode + huisnummer naar nummeraanduiding en verblijfsobject
async function bag({ postcode, adres }) {
  const huisnummer = /(\d+\s?\w*)$/.exec(adres)?.[1].replace(/\s/g, '');
  const u = new URL('https://api.pdok.nl/bzk/locatieserver/search/v3_1/free');
  u.searchParams.set('q', postcode + ' ' + huisnummer);
  u.searchParams.set('fq', 'type:adres');
  u.searchParams.set('fl', 'nummeraanduiding_id,adresseerbaarobject_id');
  u.searchParams.set('rows', '1');
  const { response } = await (await fetch(u)).json();
  return response.docs[0] ?? null;
}

const features = await monumentenAanStraat('Haarlem', 'Grote Markt');
for (const f of features) Object.assign(f.properties, await bag(f.properties));

console.log(features.length + ' monumenten aan de Grote Markt in Haarlem');
console.log(JSON.stringify(features.find((f) => f.properties.naam), null, 1));

Uitvoer van die run:

18 monumenten aan de Grote Markt in Haarlem
{
 "type": "Feature",
 "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [4.635042674969597, 52.38121631961557] },
 "properties": {
  "monumentnummer": "19256",
  "naam": "de Vergulde Druif",
  "adres": "Grote Markt 4",
  "postcode": "2011RD",
  "functie": "Woonhuis",
  "nummeraanduiding_id": "0392200000022719",
  "adresseerbaarobject_id": "0392010000022719"
 }
}

Twee dingen zijn belangrijk om te weten. De veldnamen in de index bevatten een spatie waar normaal een punt staat (https://schema org/address), omdat de index geen punten in veldnamen toestaat. En de identifier is het monumentnummer uit het register, dus 19256, niet het getal in het URI van het object. Met het monumentnummer bouwt u de link naar het register: https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/19256.

Ja. De PDOK-API levert GeoJSON volgens OGC API Features en is daarmee stabieler voor kaartlagen dan de zoekindex. Het nadeel is dat de eigenschappen schaars zijn: u krijgt geen naam of adres, wel een verwijzing naar het register.

curl -s "https://api.pdok.nl/rce/beschermde-gebieden-cultuurhistorie/ogc/v1/collections/rce_inspire_points/items?f=json&limit=100&bbox=4.634,52.380,4.637,52.382"

Dit gaf op 11 oktober 2026 71 punten rond de Grote Markt terug, waaronder ook stads- en dorpsgezichten. Per punt zijn onder meer ci_citation (de link naar het register), legalfoundationdate (datum van aanwijzing), localid en namespace aanwezig. De waarde nlps-rijksmonumenten in namespace onderscheidt monumenten van nlps-stadsendorpsgezichten. Filter daar zelf op, want de API laat geen attribuutfilter toe naast bbox.

Een goede werkverdeling is: PDOK voor het kaartbeeld, de RCE-index voor naam, functie en adres. Combineer ze op locatie of op monumentnummer. Hoe WFS en OGC API Features zich verhouden, staat in de kennisbank bij WFS en OGC API Features.

Bij de gemeente zelf, en in een vorm die per gemeente verschilt. Er is geen landelijk register voor gemeentelijke monumenten dat op dezelfde manier open staat als dat van de RCE. Een zoekopdracht naar "gemeentelijke monumenten" in het open-dataregister van de overheid gaf op 11 oktober 2026 70 treffers. De drie hieronder zijn voorbeelden van het soort variatie dat u tegenkomt.

Deze gemeenten zijn hier uitgever van open data, geen opdrachtgever van TechinFlow. Het punt van de tabel: veldnamen, formaten en licenties verschillen. Plan daarom een mappingstap in uw ophaalscript, met een vaste eigen structuur (nummer, naam, adres, soort, bron, geometrie). Voor de licenties is open data-licenties het naslagwerk. Staat de lijst van uw eigen gemeente alleen in een PDF of Excel, dan is eerst publiceren de stap: zie open data publiceren als gemeente.

De meeste fouten zitten in de koppeling, niet in de kaart. Dit zijn de punten waar u op test.

• Adressen zonder BAG-treffer. Monumenten zonder huisnummer, zoals terreinen of bruggen, vinden geen BAG-adres. Bewaar dan alleen de geometrie en markeer het veld als leeg in plaats van het script te laten falen.
• De limiet van de zoekindex. Zonder track_total_hits telt de index niet verder dan 10.000 en geeft hij "gte 10000" terug. Wilt u alles ophalen, splits dan de vraag op, bijvoorbeeld per gemeente of per straat.
• Punt of vlak. Sommige objecten hebben een vlakgeometrie. Een script dat alleen Point (...) parseert, slaat die over; controleer het type in de WKT-tekst.
• Dubbele bronnen. Een rijksmonument kan ook in de lijst van de gemeente staan. Ontdubbel op monumentnummer en laat het rijksregister voorgaan.
• Verouderd gegeven. De index heeft een eigen wijzigingsdatum, het register kan verder zijn. Toon op de kaart de datum waarop u hebt opgehaald.
• Toegankelijkheid. Een kaart alleen is niet genoeg voor wie geen muis gebruikt. Bied dezelfde lijst ook als doorzoekbare tabel; zie toegankelijke kaarten.

Als u alleen de rijksmonumenten wilt tonen, hoeft u niets te bouwen. De RCE biedt zelf het register met een zoekfunctie, en PDOK biedt de laag als kaartdienst die u in een bestaande viewer kunt hangen. Een eigen kaart loopt pas lonend wanneer u de rijksdata moet combineren met gemeentelijke monumenten, vergunningen, beschermde gezichten uit het omgevingsplan of eigen foto's en dossiers.

Dat is meestal een uitbreiding van een bestaande GIS-viewer voor gemeenten, waar de monumentenlaag één van de lagen is, en niet een losse applicatie. Voor het ontwerp van de koppeling met brondata en beheer kijkt u bij API-koppelingen.